|
|
|
|
Hôm nay ngồi cà phê gần khu văn phòng quận 1, tôi vô tình nghe được một cuộc trò chuyện khá thú vị giữa hai bạn trẻ. Một người đang loay hoay với chiếc điện thoại, mặt đầy căng thẳng, còn người kia thì thì thầm: "Thử tải app kia xem, duyệt nhanh lắm, có tiền ngay trong 15 phút". Câu nói ấy cứ ám ảnh tôi cả buổi chiều. Nó làm tôi nghĩ về cụm từ vay tiền mặt mà dạo này mình thấy xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội, từ các hội nhóm sinh viên cho đến những diễn đàn của dân văn phòng.
Thực ra, ban đầu tôi cũng khá hoài nghi. Làm gì có chuyện tiền bạc lại dễ dàng đến thế? Nhưng rồi, càng quan sát, càng nói chuyện với nhiều người, tôi nhận ra mình đã sai. Hoặc đúng hơn, tôi đã nhìn vấn đề quá đơn giản. Cuộc sống đâu phải lúc nào cũng màu hồng, và đôi khi, những con số trong tài khoản ngân hàng không đủ để giải quyết những "ca khẩn cấp" phát sinh lúc nửa đêm.
Tôi nhớ như in trường hợp của Hùng, một người bạn làm freelancer thiết kế đồ họa. Hùng kể rằng có lần máy tính bỗng dưng "sập nguồn" ngay trước hạn chót bàn giao dự án lớn. Sửa thì cần tiền mua linh kiện gấp, mà lương tháng trước thì vừa hết trơn vì lo tiền nhà. Chờ khách tạm ứng? Không kịp. Vay người thân? Ngại, với lại cũng chẳng ai rảnh mà chuyển khoản lúc 10 giờ đêm. Cuối cùng, Hùng chọn cách tải một ứng dụng vay online. Cậu ấy bảo lúc đó chẳng nghĩ ngợi gì nhiều về lãi suất hay kỳ hạn, chỉ cần "tiền tươi thóc thật" để cứu lấy công việc. Đó có lẽ là động lực lớn nhất: sự cấp bách.
Nhưng liệu chỉ có sự cấp bách thôi sao? Tôi nghĩ còn có cả tâm lý nữa. Có một cảm giác rất lạ khi chúng ta chạm vào nút "Vay ngay" trên điện thoại. Nó nhanh, gọn, không phải gặp mặt ai, không phải nghe những câu hỏi soi mói về mục đích sử dụng vốn. Trong khi đó, nếu ra ngân hàng truyền thống, bạn sẽ phải chuẩn bị cả tá giấy tờ, chờ đợi thẩm định vài ngày, và biết đâu lại bị từ chối vì lý do nào đó. Cảm giác bị từ chối đôi khi còn đáng sợ hơn cả gánh nặng nợ nần.
Tuy nhiên, nói đi cũng phải nói lại. Tôi không cổ xúy cho việc vay mượn bừa bãi. Đã có không ít lần tôi thấy những bạn sinh viên mới ra trường, chưa hiểu rõ về lãi suất, đã vướng vào vòng xoáy "vay chỗ này trả chỗ kia". Họ nghĩ rằng vay 2 triệu, trả 2 triệu rưỡi là chuyện nhỏ, nhưng quên mất rằng nếu trễ hạn vài ngày, con số ấy có thể tăng lên chóng mặt do phí phạt. Thực tế này khá phũ phàng, và tôi tin là nhiều người trong cuộc mới thấm thía hết được.
Để mọi thứ dễ hình dung hơn, tôi thử tổng hợp lại một vài tình huống mà tôi quan sát được xung quanh việc tiếp cận các khoản vay nhanh này. Tất nhiên, đây chỉ là những ví dụ mang tính tương đối, vì mỗi người mỗi cảnh:
| Tình huống thực tế | Lý do chọn vay online thay vì kênh khác |
|---|---|
| Sinh viên cần tiền đóng học phí gấp trước ngày chốt danh sách | Ngại xin bố mẹ, thủ tục ngân hàng quá lâu, cần tiền trong vòng 24h. |
| Nhân viên văn phòng hỏng xe giữa đường, cần sửa để đi làm | Lương chưa tới ngày nhận, thẻ tín dụng đã quá hạn mức, cần giải quyết ngay. |
| Kinh doanh nhỏ lỡ nhập hàng giá tốt nhưng thiếu vốn xoay vòng | Không có tài sản thế chấp, cần vốn nhanh để chớp lấy cơ hội kinh doanh. |
| Chi phí y tế phát sinh đột xuất (khám bệnh, mua thuốc) | Bảo hiểm chưa chi trả kịp, cần thanh toán viện phí ngay lập tức. |
Nhìn vào bảng trên, bạn có thấy điều gì chung không? Điểm chung không phải là họ thiếu kỹ năng quản lý tài chính (dù điều này cũng có thể xảy ra), mà là họ đang đối mặt với một "lỗ hổng" về thời gian. Tiền thì sẽ có, lương thì sẽ về, khách hàng thì sẽ trả, nhưng cái "ngay bây giờ" nó khắc nghiệt quá. Và các ứng dụng vay tiền mặt đã lấp đầy chính xác cái lỗ hổng thời gian đó.
Có một điều tôi trăn trở mãi. Liệu sự tiện lợi này có đang làm chúng ta dần mất đi khả năng chịu đựng áp lực tài chính? Trước đây, khi thiếu tiền, người ta buộc phải tiết kiệm, phải cắt giảm chi tiêu, hoặc phải mở lời nhờ vả người thân – những việc tuy khó nhưng giúp ta rèn luyện kỷ luật. Còn bây giờ, chỉ cần vài cú chạm màn hình, vấn đề dường như được giải quyết. Nhưng thực ra, nó chỉ được hoãn lại, và kèm theo một cái giá phải trả.
Tôi không dám khẳng định là tốt hay xấu hoàn toàn. Công nghệ sinh ra là để phục vụ con người, và nếu dùng đúng lúc, đúng chỗ, nó là cứu cánh. Nhưng ranh giới giữa "cứu cánh" và "tự hại" đôi khi mong manh lắm. Có những lúc tôi thấy thương cho những bạn trẻ vay để mua điện thoại đời mới, đi du lịch sang chảnh chỉ vì thấy bạn bè làm vậy. Áp lực đồng trang lứa (peer pressure) cộng với sự dễ dàng của các app vay tiền tạo nên một hỗn hợp khá nguy hiểm.
Mặt khác, cũng phải công bằng mà nói, không phải ai vay cũng là tiêu xài hoang phí. Như trường hợp chị Lan, chủ quán ăn nhỏ mà tôi quen. Chị vay để nhập nguyên liệu dịp Tết khi giá rẻ, rồi bán ra với lợi nhuận cao hơn để trả nợ. Với chị, khoản vay nhanh là đòn bẩy kinh doanh hiệu quả chứ không phải gánh nặng. Vấn đề nằm ở tư duy và mục đích sử dụng của người vay.
Đôi khi tự hỏi, nếu mình rơi vào hoàn cảnh "ngàn cân treo sợi tóc" như Hùng hay chị Lan, liệu mình có làm khác đi không? Thú thật, tôi không chắc chắn 100% là mình sẽ đủ bình tĩnh để từ chối sự cám dỗ của những dòng chữ "Duyệt vay trong 5 phút". Khi cái khó ló cái khôn, con người ta thường tìm đến giải pháp nhanh nhất, bất chấp rủi ro dài hạn. Đó là bản năng.
Có vài điều nhỏ nhặt mà tôi nghĩ anh em nên cân nhắc trước khi quyết định "chốt đơn" một khoản vay online, dựa trên những gì mắt thấy tai nghe:
Nói đi nói lại, chuyện tiền bạc chưa bao giờ là đơn giản. Các ứng dụng vay tiền mặt giống như một con dao hai lưỡi sắc bén. Trong tay người đầu bếp giỏi, nó chế biến ra món ngon; trong tay kẻ thiếu cẩn trọng, nó có thể gây thương tích. Chúng ta đang sống trong thời đại mà tiền có thể đến rất nhanh, nhưng cái giá của sự "nhanh" ấy đôi khi phải trả bằng sự bình yên trong tâm trí.
Có lẽ, bài học lớn nhất không nằm ở việc cấm đoán hay tẩy chay các dịch vụ này, mà là ở cách chúng ta giáo dục chính mình về tài chính. Hiểu rõ dòng tiền của bản thân, lường trước các rủi ro và giữ một cái đầu lạnh trước những lời mời gọi ngọt ngào. Bởi vì suy cho cùng, không có ứng dụng nào có thể vay hộ bạn sự an tâm trong giấc ngủ cả. Chỉ có bạn mới làm được điều đó mà thôi.
website design by Kim Andella
